Het Financieele Dagblad: “Diepe crisis dreigt voor het technisch vmbo”

Technische vmbo-opleidingen verkeren in een diepe crisis. Terwijl bedrijven schreeuwen om vakmensen, daalt de instroom in het technisch vmbo. Ook zijn goede docenten schaars en krijgen scholen nauwelijks steun van de overheid om in nieuw lesmateriaal te investeren. Betrokken organisaties luiden de noodklok. ‘Vakmensen zijn nu al niet te vinden. Het wordt tijd dat de overheid gaat investeren in het vmbo’, zegt Jan van Nierop, voorzitter van Stichting Platforms vmbo (SPV).

Vakmensen zijn nu al niet te vinden. Het wordt tijd dat de overheid gaat investeren in het vmbo, zegt Jan van Nierop, voorzitter van Stichting Platforms vmbo (SPV).

Het aantal leerlingen op technische vmbo-opleidingen is de afgelopen jaren sterk gedaald. In het schooljaar 2016-2017 kozen 11.683 vmbo-leerlingen een bètarichting, een daling van 33,6% ten opzichte van 2006-2007, blijkt uit gegevens van Techniekpact, een samenwerkingsverband van bedrijven, scholen en overheid. Van het totaal aantal middelbare scholieren, koos 21% het afgelopen schooljaar voor een een technische vmbo-opleidingen, tegen 27% tien jaar geleden.

Door het dalende aantal leerlingen hebben veel scholen de deuren gesloten. Volgens voorzitter Jan Jacob van Dijk van Voion, het opleidingsfonds voor het voorgezet onderwijs, werd de opleiding Bouwen, Wonen en Interieur op 170 locaties aangeboden. In 2015 waren dat er 132. ‘Het afgelopen jaar zijn er wel dertig bijgekomen, maar er zijn nog veel witte vlekken in Nederland waar jongeren deze opleiding niet kunnen volgen’, zegt hij. Hetzelfde geld voor de opleiding Produceren, Installeren en Energie, dat van 249 locaties in 2012-2013, daalde naar 228 in 2016-2017.

NEE VERKOPEN

Vooral in krimpregio’s, zoals Zeeland, maken schooldirecteuren zich zorgen over de leeglopende lokalen. Een van hen is Danny Janssen, directeur van het Calvijn College in Krabbendijke. Zijn school heeft 120 leerlingen in de laatste twee jaar van de technische richtingen. Een jaar eerder liepen er nog ongeveer 180 vaklieden in spe rond. ‘Zeker voor de regio hebben we een behoorlijk aantal leerlingen, maar ook wij zien het aantal dalen’, zegt Janssen.

Tegenover het dalende aantal leerlingen, staat een stijgende vraag naar vakmensen. In Zeeland dreigt een tekort van 1100 middelbaar opgeleide technici in 2020, meldde de Provinciale Zeeuwse Courant in juni.Bedrijven benaderen Janssen wekelijks met de vraag of hij nog stagiairs kan leveren. ‘Ik moet nee verkopen. Onze leerlingen hebben de stageplekken en de banen voor het uitkiezen.’

Janssen vreest dat de regio in een neerwaartse spiraal belandt. ‘Het tekort aan vakmensen heeft een negatief effect op het vestigingsklimaat. Als bedrijven wegblijven, blijven de mensen ook weg.’ Het doemscenario uit zich nu al, merkt Janssen. In Zeeuws-Vlaanderen wijken enkele honderden leerlingen die een vakopleiding willen noodgedwongen uit naar België. ‘Grote kans dat ze daar ook gaan werken en wonen’, verwacht Janssen.

Om het tij te keren heeft het Calvijn College forse investeringen gedaan. De school betrekt het bedrijfsleven meer bij het onderwijs en heeft de technische opleidingen voor bijna €1 mln gemoderniseerd. ‘Voor ons een enorm bedrag dat we ook nog eens uit eigen zak moesten betalen. Het ministerie zei er geen geld voor te hebben’, zegt Janssen.

OVERHEID HEEFT ALLEEN AANDACHT VOOR HOGER BEROEPSONDERWIJS

De houding van de overheid ten opzichte van het technisch vmbo is zorgelijk, zegt Jan van Nierop, voorzitter van Stichting Platforms vmbo (SPV). Samen met werkgevers- en onderwijsorganisaties dringt hij al langer aan bij de politiek om te investeren in het vmbo. Volgens Van Nierop heeft de overheid alleen aandacht voor het hoger beroepsonderwijs, ‘terwijl op veel vmbo-colleges de apparatuur dringend aan vervanging toe is’. ‘Maar een school die de klassen ziet leeglopen trekt niet even €30.000 uit voor een nieuwe draaibank, als ze dat geld al hebben.’

Volgens Ton de Groot, voorzitter van Platform Techniek binnen de SPV en tevens directeur van het Teylingen College in Voorhout, is gemiddeld €500.000 per vmbo-school nodig om de techniekopleidingen weer aantrekkelijk te maken. Dat kan alleen met hulp van de overheid, anders dreigt een enorme crisis, zegt Van Nierop. ‘Iedere hoger geschoolde techneut heeft dertig tot veertig middelbaar opgeleiden nodig om het werk uit te voeren. Die zijn nu al niet te vinden, ondanks alle samenwerkingen tussen scholen en bedrijfsleven. Het wordt tijd dat de overheid bijspringt.’

Het Calvijn College had het geld wel om de lokalen in te richten met moderne apparatuur, maar de investering was niet geheel zorgeloos. ‘Het is de vraag of wij die €1 mln terugverdienen, zegt Janssen. Een mogelijk verlies neemt de school op de koop toe. ‘Radicaal vernieuwen van de opleidingen was pure noodzaak. We willen onze scholieren een opleiding geven die aansluit bij de praktijk. Uiteindelijk moet dat het doel zijn.’

De investering stelde Janssen echter wel voor een andere uitdaging: de docenten. Die moesten zich ook allemaal laten bijscholen, ‘terwijl de werkdruk voor leerkrachten in het vmbo al hoog is’, zegt Janssen. ‘De leraren krijgen er steeds meer taken bij, zoals zoals loopbaanbegeleiding en voortgangsgesprekken. Dat leidt af van de kerntaken: het leren van vaardigheden.’

Het vinden van vakbekwame docenten is, naast onvoldoende geld voor investeringen en het dalende aantal leerlingen, één van de grootste uitdagingen van het technisch vmbo. Een voltijdslerarenopleiding voor het technisch vmbo bestaat niet meer in Nederland. ‘Er zijn alleen nog enkele deeltijdopleidingen over, maar ook daar loopt het aantal inschrijvingen terug. In 2016 waren er 225 inschrijvingen, tegen ruim 400 in 2009’, zegt Van Dijk. ‘Het onderwijs is sterk vergrijsd, ook in het vmbo.’

Het beroepsonderwijs is vooral aangewezen op het bedrijfsleven, maar dat biedt nauwelijks soelaas. De lerarenopleiding eist dat studenten minimaal een mbo 4-opleiding hebben. ‘Veel technici hebben een mbo 3-opleiding. Er zijn voldoende vakmensen die zich willen omscholen, maar tegen een bureaucratische muur oplopen’, zegt De Groot.

PAUL ROSENMÖLLER: ‘NIEUW KABINET MOET €25 MILJOEN IN TECHNISCH VMBO STEKEN’

Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-Raad, de vereniging van scholen in het voortgezet onderwijs, wil dat in het regeerakkoord geld wordt vrijgemaakt voor het technisch vmbo. ‘Jaarlijks is €25 mln extra nodig om bestaande technische opleidingen overeind te houden’, zegt hij. ‘Iedere scholier moet naar zijn middelbare school kunnen fietsen. In het vmbo is dat op veel plekken in het land al niet meer mogelijk.’

De investering van de overheid zou volgens Rosenmöller het imago van het vmbo een impuls geven. ‘Met moderne materialen en apparatuur kunnen scholen aantrekkelijker, eigentijdser onderwijs geven. Dat doet ook iets met het beeld dat ouders en scholieren bij het vmbo hebben en dat kan de instroom bevorderen.’

Bovendien is het geld nodig om ook in tijden van laagconjunctuur een goed onderwijsaanbod in stand te houden. ‘Als je niet ook op dat moment investeert in goede beroepsopleidingen en voldoende stageplekken dan heb je op het moment dat de markt weer aantrekt een groot probleem. Je trekt niet zomaar een blik vakmensen open op het moment dat je ze weer nodig hebt.’

Bron: fd.nl